DARLANMA - KORKMA | BİZİMLE İRTİBATA GEÇ

İşçinin Hukuk Köşesinde bu hafta: Torba Yasa ne getiriyor?

PATRONA TEŞVİK İŞÇİYE KÖLELİK

AKP, salgın fırsatçılığına devam ediyor. Meclis’te görüşülen son Torba Kanun’da patronlara birçok teşvik, kolaylık ve vergi indirimi öngörülürken, esnek çalışmanın önünü açan ve işçinin kıdem tazminatı hakkını ortadan kaldıran düzenlemeler yer alıyor. Üstelik patronlara verilecek teşvikler, işçinin birikimleriyle oluşan İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanacak.

“Esnek Çalışma” nedir? Patronlar neden işçilerin esnek çalışma biçimlerinde istihdamını ister?

Normal çalışma düzeninde işçilerin sabit bir iş yeri, düzenli çalışma saatleri ve her ay aldıkları belli bir maaşları vardır. Esnek çalışma düzeninde bu sayılanların yerini patronların çıkarı doğrultusunda düzenlenen bir karmaşa alır. İşçilerin çalışma saatleri patronların ihtiyaçları doğrultusunda değişir, maaşları buna bağlı olarak belirsizleşir ya da işçiler taşeronlar için çalışarak, fabrika fabrika gezerek parça başı üretim yapar hale getirilir. Patronlar böylece maliyet olarak gördükleri işçi maaşı ile istedikleri gibi oynayabileceklerdir. Yeni torba yasada iş hukuku açısından karşılaştığımız düzenlemelerin büyük bir bölümü işçilerin çalışma düzenini patronlar lehine esnekleştirmeye yöneliktir.

Belirli süreli iş sözleşmesi nedir? İşçiler gerçekten kıdem tazminatı hakkını kayıp mı edecek?

Türkiye’de iş hukuku temel kural olarak yeni işe başlayan bir işçinin oradaki çalışmasının ne zaman biteceğinin önceden kararlaştırılmadığı “belirsiz süreli iş sözleşmesi” ile istihdam edileceğini öngörür. Bu sözleşmeye göre işçiler çalıştıkları süreye göre kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanır, yıllık ücretli izin hakkı elde eder ve iş güvencesine sahip olarak işe iade davası açabilir. 

İşçinin işe başladığı günden itibaren iş ilişkisinin ne zaman sona ereceğinin belli olduğu “belirli süreli” iş sözleşmelerinde ise yukarıda saydığımız haklara erişemeyen işçinin ayrıca sendikalı olması da zorlaşacak, sürekli yeni iş yerlerine çalışmak zorunda kalacak, düzenli bir yaşam kurmakta zorlanacaktır. 

Belirli süreli iş sözleşmesi ile işe başlamış işçi kıdem ve ihbar tazminatı alamayacaktır. Patronlar böylece işçilerin işten ayrıldıkları süreçte kendilerine çok gerekli olan bu tazminata daha baştan el koymuş olacaklar. Normal şartlarda İş Kanunu, bu çalışma biçimini çok sıkı şartlara bağlamış ve sınırlandırmış, işçilerin bu dezavantajlı şartlarda çalışmalarını istisnai bir durum olarak tanımlamıştır.

Torba Kanun ile 25 yaş altı ve 50 yaş üstü çalışanların iki yıl süreyle belirli süreli iş sözleşmeleri ile çalışmalarının önü açılacak. Bu işçiler çalışan nüfusun dörtte birinden fazlasını oluşturuyor. Yeni düzenleme ile işçi sınıfının çok büyük bir kısmı iş hukukunun işçilere sağladığı hak ve güvencelerin dışına itilecek.

“Kısmi Süreli Çalışma” nedir? Torba Kanun kısmi çalışmayı nasıl teşvik ediyor? Kısmi süreli çalışma işçiden ne götürecek?

Kısmi süreli çalışma “İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği”nin 6. Maddesinde “işyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın 2/3 oranına kadar yapılan çalışma” olarak tanımlanmıştır. Bu şekilde çalışan işçiler daha az süre çalışacak ve ancak çalıştıkları süre oranında maaş alabileceklerdir. İşçilerin aldığı yol ve yemek ücreti gibi diğer ek ücretler de çalışma saati oranında verilecektir.

Yeni tasarıda daha önce tam süreli çalıştığı işyerinde 31.12.2020 tarihine kadar kısmi süreli çalışmaya ikna olması halinde işçinin ücreti çalışmadığı süre için yerine başka bir kısmi çalışan işçinin alınması koşulu ile gelir vergisinden istisna olacak. Ancak, bu istisna aylık brüt asgari ücretin yüzde 10’unu aşamayacak ve 12 ayı geçemeyecek. Madde ile işçilerin iradesi kısa süreli bir ek gelir olanağı ile satın alınmaya çalışılıyor.

Buradaki önemli bir hile de, kıdem tazminatları işçilerin son aldıkları maaş üzerinden hesaplandığı için, yıllar boyunca aynı işyerinde çalışmış işçinin kıdem tazminatı son aldığı kısmi çalışma ücretinden hesaplanacağından kıdem tazminatının da en az 1/3 oranında düşecek olmasıdır. 

Açlık ve yoksulluk sınırı belliyken, Türkiye’de kısmi çalışan bir işçinin evine yeterli ekmek götüremeyeceği açıktır. Kısmi çalışmanın yaygınlaşması halinde işçi sınıfının önemli bir bölümü açlığa ve güvencesiz çalışmaya mahkum kalacak. Kısmi süreli çalışan işçilerin sigorta günleri daha az ödenecek, emeklilik bu işçiler için hayal olacak.

Torba Kanun’da getirilen kısmi çalışma teşvikleri genç işçilerin emeklilik haklarını nasıl baltalıyor?

Torba yasa ile gelecek olan ayrı bir düzenlemede, 10 günden az çalıştırılan 25 yaş altı gençlerin sadece yüzde 2’si iş kazası ve meslek hastalıkları primi ile yüzde 7,5’i işveren yüzde 5’i sigortalıya ait olmak üzere yüzde 12,5 oranında genel sağlık sigortası primi işveren tarafından ödenecektir. Ancak bu işçilerin emeklilik primleri ödenmeyecektir. Bu sürede gençlerin emeklilik hakları ellerinden alınmış olacaktır. Düzenlemeyle gençler hem -emeklilik için prim ödenmeyeceğinden- prim günü şartını karşılamada sorun yaşayacaklar hem de “sigortalılık başlangıç tarihi” ötelendiğinden emekliliğe esas ilk çalışma tarihinin gecikmesiyle karşı karşıya kalacaklar.

BU DA İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Özel Gökjet Okulu öğretmeni: Stresten dolayı kalp krizi geçirdim, şimdi hastane borcumu nasıl ödeyeceğimi düşünüyorum

Geçtiğimiz günlerde Patronların Ensesindeyiz (PE) ihbar hattına ulaşan bir özel okul öğretmeni, daha önceden çalıştığı …

0 0 vote
Article Rating
Kaydol
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x